Archief: Stand van zaken 2010

december

Water

In 2010 werd doorlopend gewerkt aan het watersysteem van het gebouw. Onderdelen die werden aangepakt zijn:

  • Hemelwater: via een filter wordt ruim de helft van het regenwater dat valt op de daken afgevoerd via een cascadesysteem van goten naar de historische waterkelder. De kelder is gerestaureerd, de toevoer is voorzien van een filter.
  • Grondwater: de historische welwaterput is hersteld en behoed tegen instorten door het aanbrengen van roestvrij stalen ringen.
  • Afvalwater: het gemetselde afvoerriool was in eerder perioden buiten werking gesteld en grotendeels vernietigd. Waar mogelijk is het opgemeten. Het oude riool is dichtgezet, het nieuwe rioleringssysteem is gemaakt van milieuvriendelijk PE.
  • Drinkwater: de hoofdinfrastructuur van het drinkwaternet is aangelegd
  • Huishoudwater: gefilterd hemelwater wordt straks gebruikt voor toiletspoeling, schoonmaken en voor de tuin. Het hoofdnet hiervoor is aangelegd.
  • Beperking van afvalwater: er zijn reserveleidingen aangebracht voor een later uit te voeren experiment met een vacuümtoilet en keukenafvalvermaler. Dit bespaart water als transportmiddel. De afvoerbuizen zijn klein in omtrek waardoor inpassing in renovatieprojecten optimaal mogelijk is. We gaan experimenteren met de productie van biogas en kunstmest uit feces, urine en keukenafval.
 

Warmte en ventilatielucht

In de bouwvakantie van 2010 werd de marmeren vloer teruggelegd nadat de tegels in de werkplaats waren hersteld en gereinigd. Aansluitend op het leidingsysteem dat onder de vloeren was aangebracht, werden de belangrijkste opgaande delen van de infrastructuur voor het warmte- en ventilatiesysteem aangelegd, alsmede daaraan gerelateerde elektrotechnische infrastructuur. Dat hield ook in het leggen van elektrische leidingen in de specie onder de marmeren vloertegels, op het beton met isolatie dat in de eerste helft van 2010 was aangebracht. Vervolgens zijn laagtemperatuurverwarmingspanelen gemonteerd, nadat de muren daartoe bouwkundig in gereedheid waren gebracht (partieel herstel stucwerk).

De installatiezolders zijn bouwkundig voorbereid op het plaatsen van installaties: rottende balkkoppen zijn hersteld, vloerplaten zijn aangebracht. Vervolgens is een luchtwarmtepomp geïnstalleerd op een van de zolders. Het waterdicht maken en het bijbehorende saneringsstucwerk van de demonstratiekelder is afgerond en een deel van de staalconstructie ten behoeve van de installaties is in de kelder geplaatst. Alle vertrekken op de begane grond hebben vanouds een stookplaats. Er zijn schouwen in de vertrekken van het voorhuis en in het achterhuis. Ook in de keuken bevindt zich een schouw. Vanouds hebben de haarden twee functies: bieden van warmte in koude perioden, maar ook luchtverversing en daarmee wat koeling van de vertrekken als het buiten warm is. De historische stookplaatsen zijn grotendeels hersteld en aangesloten op kanalen die de vuurplaats van verse buitenlucht voorzien. Deze kanalen kunnen worden afgesloten als er geen behoefte is aan verse koele buitenlucht in de vertrekken, of -wanneer er gestookt wordt– aan zuurstof voor de brandhaard. Ook kan het haardkanaal dat de rookgassen afvoert worden afgesloten met een klep. Dat doet men als er niet wordt gestookt en ook geen behoefte is aan natuurlijke ventilatie.

In de loop van 2010 zijn de schouwen hersteld, op afwerkingen na zoals stucwerk op boezems en schilderwerk. In de schouwboezems en/of achter de stookplaats zijn kanalen weggewerkt voor de moderne installatietechniek. Omdat de natuurlijke ventilatie via de schouwen, en in de keuken de geforceerde ventilatie van de wasemkap, verstorend kan werken op het moderne luchtverversingssysteem zijn er sensoren ingewerkt in de kleppen van de schouwen. Deze zijn onderdeel van de regeltechniek voor het binnenklimaat en worden gekoppeld aan het nog aan te brengen elektrotechnische regelsysteem.

 

Brandveiligheid

Volgens nieuwe regelgeving is een PvE (Programma van Eisen) vereist dat ter goedkeuring aan de brandweer moet worden aangeboden. Wij hebben intussen hert goedgekeurde PvE ontvangen. Uit oogpunt van brandveiligheid zijn vloer- en plafondconstructies aangepast en worden brandscheidingen gemaakt op plaatsen waar leidingen vloeren passeren. Bij de keuze van gebruikte materialen is scherp gelet op milieueffecten. Toch kan niet altijd aan milieueisen worden voldaan. Er blijkt niet veel keus te zijn als het om brandveilige doorvoeren van leidingen gaat. Ongeveer de helft van de plafonds is nu geïsoleerd, nadat leidingwerk tussen de plafondbalken is aangebracht. Soms is het isolatiemateriaal van onderaf aangebracht. Dit om bovenliggende vloerconstructies en niet te beschadigen. De houten onderaftimmeringen zijn in deze situatie weer gesloten. Bij stucplafonds wordt isolatie van bovenaf aangebracht.

 

Bouwkundig herstel

Naast het hiervoor genoemde bouwkundige werk zijn er waar nodig herstelwerkzaamheden uitgevoerd aan metsel- en timmerwerk. Met het inrichten van de toiletgroep naast de overdekte binnenplaats is een begin gemaakt. Ravelingen in houten balklagen zijn gerealiseerd waar leidingen moesten worden doorgevoerd. Enkele deuren en kozijnen zijn aangepast en geplaatst. Het bleek niet eenvoudig om altijd tijdig aan de meest milieuvriendelijke materialen te komen. In grote maten blijkt het eenvoudig niet leverbaar. Gelukkig kon na een lange speurtocht oud hout worden besteld en verzaagd tot vloerdelen voor gebouw de Witte Roos.

 

Schilder- en stukadoormaterialen

Op grond van advies van de onderzoekers die het historisch kleurgebruik hebben geanalyseerd, is gekozen voor een bepaald type lijnolieverf. Daaraan voorafgaand werden proefstukken opgezet met verschillende verfproducten. Met de uiteindelijk gekozen verfsoort heeft de schilder varianten opgezet zodat kleurpatronen beter kunnen worden beoordeeld. Hierbij is er per vertrek voor gekozen om aan te sluiten op goed reconstrueerbare historische kleurbeelden. Ook het stukadoorswerk vereiste grondige studie en aanvullend advies over de toe te passen materialen. Gangmuren bleken te vochtig om het stucwerk degelijk te kunnen herstellen. Ze zijn geïnjecteerd en van een loodslabbe tegen optrekkend vocht voorzien. Vervolgens is een proefstuk opgezet waarbij deels is gewerkt met het plaatsten van gipsafgietsels die ter plekke met mallen werden gemaakt. Op grond van de hiermee opgedane ervaring is een werkomschrijving gemaakt voor de algehele aanpak van het stucwerk.

november De muurverwarming is aangesloten. Er wordt nu geinventariseerd wat er met de lambrizering moet gebeuren voordat deze teruggeplaatst kan worden.
augustus Het grootste deel van de marmeren vloer van hal en gang is tijdens de bouwvakantie teruggelegd.
mei

De vloeren van de begane grond

  • De houten vloeren op de begane grond zijn verwijderd omdat ze verzakt waren. De ondersteuningsconstructies (houten liggers op gemetselde poertjes, rustend op zand) bleken niet stabiel, en er moest zwam en schimmels worden verwijderd. Alle nog bruikbare oude vloerdelen werden opgeslagen en komen weer terug.
  • De marmeren vloeren waren deels verzakt en gescheurd. In het voorjaar van 2010 zijn marmeren vloertegels weggehaald. Ze zijn intussen uiterst voorzichtig in de werkplaats schoongemaakt en voor zover nodig hersteld, en komen weer terug.
  • Aanbrengen van isolatie onder de vloeren is gewenst en dat kan in deze situatie direct worden uitgevoerd.

Leidingen

Omdat de vloeren er tijdelijk niet meer zijn, is het niet te ingewikkeld om leidingen in en op het zand
te leggen. Dit heeft voordelen:

  • Sommige leidingen zijn zeer volumineus; als ze in vertrekken worden aangebracht beperkt dat de gebruiksmogelijkheden van de ruimte.
  • Als leidingen uit het zicht zijn, wordt het historisch karakter en de architectonische kwaliteit van dit rijksmonument niet aangetast.

Aanpak vloeren en leidingen

De eerste werkzaamheden aan het interieur bestaan uit het opbouwen van de vloeren zodat het pand weer begaanbaar wordt en er verder kan worden gewerkt. Eerst komt er een ondervloer. De opbouw daarvan is in grote lijnen als volgt: bestaand zand met daarin volumineuze leidingen, daarop stevige drukvaste isolatie, dan een laag beton voor de drukverdeling (beton met hergebruikt puingranulaat als vulstof) met hoofdleidingen voor het laagtemperatuursysteem en elektra in het beton. Bij de houten vloeren is de verdere opbouw als volgt: houten regels met daartussen zachte isolatie (vlas) waarin leidingen worden gelegd en op de regels dan houten vloerdelen. Bij de marmeren vloeren: zandcement met daarin kleine leidingen (elektra, vloerverwarmingsbuizen) en daarop marmeren tegels. Er moet voor worden gezorgd dat de leidingen onder het beton, in en op het beton elkaar niet in de weg zitten.
Het gaat over heel veel leidingen:

  • Koud leidingwater vanuit de hoofdmeter naar allerlei tappunten
  • Warm leidingwater uit ketels en boilers naar tappunten
  • Huishoudwater van de waterkelder naar toiletten en werkkasten
  • Onthard water voor keukenapparatuur
  • Riolen voor afvalwater
  • Vacuümriool voor experiment met biogas
  • Leiding voor aardgas
  • De waterleiding van de thermische zonnecollector
  • Leidingen van de bodemcollectoren in de tuin naar de warmtepomp in de kelder
  • Luchtleidingen van buiten naar de historische schouwen (voor de trek en natuurlijke luchtverversing)
  • Huishoudwaterleidingen van de waterkelder en de welwaterput naar de historische keukenpomp
  • Mantelpijpen voor elektriciteit
  • Luchtkanalen voor ventilatie en luchtverwarming

Dit leidde tot een gecompliceerd leidingplan dat momenteel in uitvoering is.

Kelder

De kelder is niet droog. Maar de muren moeten droog zijn omdat er veel kwetsbare installaties worden geplaatst: ketels voor ventilatie en verwarming aan de ene kant en een reeks elektrische schakelkasten aan de andere zijde. Daarom wordt het stucwerk gesaneerd en er wordt een isolerend stucsysteem aangebracht. De aansluiting van de wanden op de vloer, die niet kan worden verwijderd vraagt bijzondere zorg.
Tegels van de kelderwanden zijn weggehaald om het stucwerk te kunnen aanpakken. Ze worden elders schoongemaakt voor hergebruik.
De antieke keldervloer durven we niet zwaar te belasten, maar er moeten veel installaties worden geplaatst. Daarom is er voor de ketels, vaten en kasten een stalen ophangconstructie bedacht die wordt gemonteerd aan extra stalen balken . Omdat de kelder zeer laag is, is gekozen voor extra balken tussen de bestaande balklaag aan te brengen boven het plafond van de kelder.

februari De gang is marmervrij. Er worden elf deuren gerestaureerd en de restauratie aan de voordeur is begonnen.
januari Opdracht aan GO-bouw voor diverse bouwkundige werkzaamheden: metselwerk (herstel welwaterput en hemelwaterkelder, reparatie scheuren), timmerwerk (vloeren, plafonds, kozijnen, lambrisering, deuren e.d.), stucwerk, schilderwerk (onderaannemer van Eijk te Delft), natuursteenwerk (onderaannemer BAMBAM te Leiden), tegelwerk (onderaannemer Van Sabben).
  Opdracht schrijnwerker Arkesteijn (restauratie deuren), idem houtsnijder van den Dikkenberg (diverse ornamenten en voordeur). Arkesteijn is bezig met uitvoering, van den Dikkenberg ook. GO-bouw is bezig met werkvoorbereiding, onderaannnemers zijn begonnen met demontage van onderdelen met het oog op herstel daarvan in hun werkplaats.